Het verhaal van het graafschap Holland
en het Hollandse Huis

In de vroege middeleeuwen lag aan de rand van het Karolingische rijk een ruig, waterrijk gebied dat bekendstond als West-Frisia. Het was geen land van machtige steden of rijke akkers, maar van kreken, veenmoerassen en kustbewoners die leefden met het ritme van de zee. Juist in deze periferie ontstond een dynastie die eeuwenlang het politieke landschap van de Lage Landen zou bepalen: de Gerulfingen, later bekend als het Hollandse Huis.

 

De opkomst van de Gerulfingen

De naamgever van de dynastie, Gerulf I, leefde in de 9e eeuw, in een tijd waarin de Frankische koningen lokale machthebbers nodig hadden om de kustgebieden te verdedigen tegen invallen van Vikingen. De Gerulfingen ontwikkelden zich tot erfelijke graven van West-Frisia, en hun macht groeide langzaam maar gestaag. Ze beheersten niet alleen het kustgebied, maar ook delen van wat later Zeeland zou worden.

In de loop van de 10e en 11e eeuw begonnen deze graven hun territorium te consolideren. De naam Holland — waarschijnlijk afgeleid van Holtland, “houtland” — werd steeds vaker gebruikt voor het kerngebied rond Leiden en Haarlem. De transformatie van West-Frisia naar Holland weerspiegelde een bredere ontwikkeling: het gebied werd economisch belangrijker, beter ontgonnen en politiek stabieler.

 

Floris II en het ontstaan van het graafschap Holland

Rond 1100 maakte graaf Floris II een symbolische maar betekenisvolle stap. Hij noemde zich voor het eerst “graaf van Holland”. Daarmee werd Holland niet alleen een geografische aanduiding, maar een politieke entiteit met een eigen identiteit binnen het Heilige Roomse Rijk.

Onder zijn opvolgers groeide Holland uit tot een van de meest dynamische gebieden van Noordwest-Europa. De ontginningen van het veen, de opkomst van steden als Dordrecht en Leiden, en de handel over de Noordzee legden de basis voor een welvarende samenleving.

 

Het einde van het Hollandse Huis

De Gerulfingen bleven tot het einde van de 13e eeuw de heersers van Holland en Zeeland. Maar in 1299 kwam er abrupt een einde aan deze eeuwenoude dynastie. Jan I van Holland, de laatste graaf uit het Hollandse Huis, stierf kinderloos. Met hem verdween de oorspronkelijke Hollandse dynastie van het toneel.

Zijn dood opende de deur voor buitenlandse huizen die via erfopvolging of politieke manoeuvres de macht overnamen. Vanaf dat moment werd Holland bestuurd door opeenvolgende dynastieën van buiten de regio:

• Het huis Avesnes (Henegouwen)
• Het huis Wittelsbach (Beieren)
• Het huis Valois (Bourgondië)
• Het huis Habsburg

Deze overgang markeerde een nieuwe fase in de geschiedenis van Holland: van een lokaal bestuurd graafschap naar een schakel in grotere Europese machtsblokken.

 

Het territorium van Holland door de eeuwen heen

Het middeleeuwse graafschap Holland omvatte uiteindelijk een gebied dat grotendeels overeenkomt met de huidige provincies Noord- en Zuid-Holland, maar met enkele opvallende verschillen:

• De Zuid-Hollandse eilanden maakten géén deel uit van het graafschap.
• De eilanden Terschelling, Vlieland, Urk en Schokland behoorden wél tot Holland, maar werden later overgeheveld naar andere provincies.
• Het Land van Heusden en Altena hoorde tot 1813 bij Holland, waarna het werd toegevoegd aan Noord-Brabant.

Deze verschuivingen laten zien hoe flexibel de bestuurlijke indeling van de Lage Landen door de eeuwen heen is geweest…

_________________________________________________________________________________________________

De Gerulfingen

 

Gerulf I (de Oudere)

De stamvader van het Hollandse Huis

In de eerste helft van de 9e eeuw, toen het Karolingische rijk wankelde onder interne twisten en Vikingaanvallen, trad een man naar voren die later zou worden gezien als de stamvader van de Hollandse graven: Gerulf I, graaf in Friesland en Kennemerland. Zijn leven weerspiegelt de spanningen van zijn tijd — een periode waarin lokale machthebbers balanceerden tussen trouw aan de keizer en de noodzaak hun eigen gebied te beschermen.

Een graaf in een onrustige wereld

Gerulf werd waarschijnlijk geboren rond het begin van de 9e eeuw, mogelijk als zoon van Dirk van Rijnland, een graaf met aanzienlijke invloed in het noordelijke deel van het rijk. Zijn machtsbasis lag in Friesland, een regio die formeel onder het gezag van de Frankische keizers viel, maar waar de bevolking een sterke eigen identiteit had en regelmatig in opstand kwam tegen Frankische heerschappij.

Als graaf van de Friezen tussen het Vlie en de Weser was Gerulf verantwoordelijk voor ordehandhaving, belastinginning en — cruciaal in deze tijd — de verdediging van de kust tegen Noormannen.

De moeilijke relatie met keizer Lodewijk de Vrome

Gerulf diende als vazal onder keizer Lodewijk de Vrome, maar hun relatie was gespannen. Lodewijk probeerde de Friezen gunstig te stemmen door hen land terug te geven dat ze eerder hadden verloren tijdens opstanden tegen zijn vader, Karel de Grote. Deze geste maakte de keizer populair bij de bevolking, maar verzwakte de positie van de graaf, die nu minder controle had over zijn eigen onderdanen.

Daarbovenop kwam het omstreden besluit van Lodewijk in 826 om een deel van Friesland — het gebied Rüstringen — af te staan aan de Deense pretendent Harald Klak, die bescherming zocht tegen zijn vijandige verwanten. Voor de Friese graven was dit een directe aantasting van hun macht en prestige. Het is dan ook aannemelijk dat Gerulf zich in deze periode aansloot bij de groeiende oppositie tegen de keizer.

Opstand, onteigening en herstel

De spanningen culmineerden in een opstand in Friesland, waarvan het bestaan wordt bevestigd door een document dat op 8 juli 839 in Kreuznach werd opgesteld. Tijdens de burgeroorlog tussen Lodewijk en zijn zonen koos Gerulf vermoedelijk de kant van de prinsen, wat hem duur kwam te staan: zijn leengoederen en privébezittingen werden geconfisqueerd.

Maar de politieke wind draaide snel. Toen Lodewijk zich in 839 verzoende met zijn zoon Lotharius, werd ook Gerulf in genade aangenomen. Op 8 mei 839 kreeg hij zijn persoonlijke bezittingen terug, waaronder landerijen in en rond Leeuwarden en gebieden tussen het Vlie en de Lonbach. Zijn herstel toont aan dat hij ondanks eerdere conflicten een te belangrijke figuur was om definitief uit te schakelen.

Familiebanden en mogelijke afkomst

Gerulf wordt in sommige bronnen in verband gebracht met de oprichters van de invloedrijke abdij van Corvey, een centrum van Karolingische cultuur en macht. Mogelijk was hij zelfs gehuwd met een dochter van Wala van Corbie, een prominente Frankische edelman en hervormer. Als deze connecties kloppen, dan stond Gerulf niet alleen lokaal sterk, maar was hij ook ingebed in de hogere Frankische aristocratie.

Nalatenschap: de geboorte van het Hollandse Huis

Gerulf overleed na 865, maar zijn invloed reikte ver voorbij zijn eigen leven. Zijn vermoedelijke zoon Gerulf II (de Jonge) volgde hem op als graaf van West-Frisia en werd de directe voorouder van de latere graven van Holland.
Uit deze lijn zouden uiteindelijk figuren voortkomen als Dirk I, Floris de Vette, Floris V, en vele anderen die het middeleeuwse Holland vormgaven.

Naast Gerulf II worden ook Gerhard, Gunthard en Radboud genoemd als mogelijke kinderen, wat wijst op een omvangrijke en invloedrijke familie.

________________________________________________________________________________________________________

Gerulf II

De man die West‑Frisia naar zich toetrok

Toen de 9e eeuw op haar einde liep, verkeerde het kustgebied van de Lage Landen in een staat van voortdurende spanning. Vikingaanvallen teisterden de rivieren en kusten, Frankische koningen vochten onderling om macht, en lokale leiders probeerden hun positie te behouden in een wereld die steeds instabieler werd.
In deze turbulente tijd trad Gerulf II naar voren — een man die de geschiedenis van West‑Frisia een beslissende wending zou geven.

Een erfgenaam van een onrustige dynastie

Gerulf II werd rond 825 geboren, waarschijnlijk als zoon van Gerulf I, de graaf die eerder in conflict was geraakt met keizer Lodewijk de Vrome maar uiteindelijk in genade was hersteld. De jonge Gerulf groeide op in een wereld waarin macht fragiel was en voortdurend bevochten moest worden. Zijn familie had aanzien, maar geen onaantastbare positie. De Friese kuststreek was een grensgebied van het Karolingische rijk, waar lokale graven, koninklijke gezanten en buitenlandse indringers elkaar voortdurend in de weg zaten.

 

De schaduw van Godfried de Noorman

Vanaf 882 werd West‑Frisia gedomineerd door een figuur die de Frankische machtsstructuur volledig ontwrichtte: Godfried de Noorman, een Deense leider die door de Frankische koning was aangesteld als hertog over Frisia. Zijn heerschappij was hard, zijn loyaliteit twijfelachtig, en zijn aanwezigheid een voortdurende bron van angst en onrust.

Voor de lokale elite — waaronder Gerulf — was Godfried zowel een bedreiging als een kans. Toen Godfried in 885 werd vermoord tijdens een beraad met Frankische edelen, ontstond er een machtsvacuüm. Gerulf aarzelde geen moment.
Hij greep de gelegenheid aan om de grafelijke macht in West‑Frisia naar zich toe te trekken. Het was een daad van politieke scherpzinnigheid én van durf: precies op het juiste moment, precies op de juiste plaats.

De formele erkenning van zijn macht

Hoewel Gerulf de feitelijke macht al had verworven, moest zijn positie nog worden gelegitimeerd door de Frankische koning. Die erkenning kwam op 4 augustus 889, toen Arnulf van Karinthië, koning van het Oost‑Frankische rijk, hem een reeks goederen schonk — niet als leen, maar in vol eigendom. Dat was uitzonderlijk en veelzeggend.

De schenking omvatte:

• Gebieden bij Noordwijk, tussen de monding van de Oude Rijn en Suithardeshaghe (waarschijnlijk bij Lisse)
• Boerderijen en huizen in Teisterbant: Tiel, Aalburg en Asch
• Bezit in Noord-Holland: Bodokenlo (Boekel) en Hornum (Hoorn)
• Een woning in Huui (mogelijk het huidige Hoei in de Ardennen)

Deze oorkonde wordt vaak geïnterpreteerd als een beloning voor Gerulfs rol bij het uitschakelen van Godfried.
Of hij direct betrokken was bij de moord is onbekend, maar dat hij de koning had gesteund in diens strijd tegen de Noormannen staat buiten kijf.

Met deze schenking werd Gerulf niet alleen bevestigd als graaf van West‑Frisia, maar kreeg hij ook een stevige economische basis. Zijn familie werd daarmee een vaste waarde in het politieke landschap van de Lage Landen.

 

Een onbekende echtgenote, maar een duidelijke nalatenschap

Over de vrouw van Gerulf II weten we niets met zekerheid — geen naam, geen afkomst. Maar zijn kinderen zijn wél bekend en zouden de toekomst van het gebied bepalen:

• Dirk I, zijn opvolger in West‑Frisia tussen Vlie en Maas, wordt beschouwd als de eerste graaf van wat later Holland zou worden.
• Waldger, die de gouwen Nifterlake, Lek en IJssel en Teisterbant erfde, vormde een zijtak van de familie die eveneens invloedrijk bleef.

Met deze verdeling legde Gerulf II de basis voor een dynastie die eeuwenlang de geschiedenis van Holland zou bepalen: het Hollandse Huis, de Gerulfingen.

 

Een nalatenschap die de middeleeuwen vormde

Gerulf II overleed circa 896, maar zijn invloed reikte ver voorbij zijn eigen leven. Door zijn daadkracht na de dood van Godfried en zijn erkenning door koning Arnulf werd de Gerulfingse macht stevig verankerd. Zijn zoon Dirk I zou deze positie verder uitbouwen, en zijn nakomelingen — Floris, Dirk, Willem, Jan — zouden het graafschap Holland ontwikkelen tot een van de meest dynamische regio’s van middeleeuws Europa.

Gerulf II was daarmee niet alleen een regionale leider, maar een sleutelfiguur in de overgang van een versnipperd kustgebied naar een herkenbare politieke eenheid.

 

________________________________________________________________________________________________________

Dirk I  

De eerste herkenbare graaf van het latere graafschap Holland

Aan het einde van de 9e eeuw, in een tijd waarin de kustgebieden van de Lage Landen nog geteisterd werden door Vikingaanvallen en waarin het Karolingische rijk uiteenviel in rivaliserende koninkrijken, trad een jonge edelman naar voren die de geschiedenis van West‑Frisia blijvend zou veranderen: Dirk I, zoon van Gerulf II.

Hij werd omstreeks 875 geboren in een wereld waarin macht niet vanzelfsprekend was, maar voortdurend bevochten moest worden. Zijn familie, de Gerulfingen, had zich pas kort daarvoor opnieuw gevestigd als leidende dynastie in West‑Frisia. Dirk groeide dus op in een omgeving waar politieke scherpzinnigheid en militaire paraatheid essentieel waren.

 

Erfgenaam van Kennemerland en Rijnland

Toen zijn vader Gerulf II rond 896 overleed, erfde Dirk het gezag over Kennemerland en Rijnland — de kerngebieden van wat later Holland zou worden. Deze regio’s waren strategisch van groot belang: ze lagen aan de mondingen van de grote rivieren, vormden de toegangspoort tot het binnenland en waren economisch waardevol door handel, visserij en ontginning.

Dirk was nog jong, maar hij trad onmiddellijk op als een volwaardig graaf. Hij consolideerde de macht van zijn familie en wist de lokale elite achter zich te krijgen. Daarmee legde hij de basis voor een stabiel bestuur in een gebied dat decennialang door onrust was geteisterd.

Bondgenoot van Karel de Eenvoudige

Dirk I speelde een rol op het grotere politieke toneel van West‑Europa. In de vroege 10e eeuw werd de West‑Frankische koning Karel de Eenvoudige geconfronteerd met een opstand van zijn eigen vazallen. In deze crisis koos Dirk de kant van de koning — een keuze die getuigde van politieke durf én strategisch inzicht.

Zijn loyaliteit bleef niet onbeloond. Op 15 juni 922, tijdens een bijeenkomst in Bladel, schonk Karel hem de kerk van Egmond met al haar bezittingen. Deze schenking was van enorme betekenis:

• Het gaf Dirk een religieus centrum dat zijn dynastie prestige verleende.
• Het bood economische middelen en landerijen.
• Het legde de basis voor de latere abdij van Egmond, die eeuwenlang het spirituele en dynastieke hart van Holland zou worden.

Met deze schenking werd Dirk I niet alleen een regionale machthebber, maar ook een speler in de Frankische politiek.

Huwelijk met Gerberga van Hamaland

Dirk trouwde met Gerberga van Hamaland, geboren circa 912, dochter van Meginhard IV, graaf van Hamaland. Dit huwelijk verbond de Gerulfingen met een van de machtigste families van het oosten van het rijk. Het was een strategische alliantie die Dirk extra legitimiteit en invloed gaf.

Gerberga’s afkomst uit een oud Saksisch geslacht versterkte bovendien de positie van de jonge Hollandse dynastie binnen de Frankische aristocratie.

Een dynastie krijgt vorm

Dirk en Gerberga kregen voor zover bekend één zoon:

• Dirk II, die zijn vader zou opvolgen en de macht van de Gerulfingen verder zou uitbreiden.

Beiden werden begraven in de abdij van Egmond, het religieuze centrum dat dankzij Dirk I’s loyaliteit aan Karel de Eenvoudige in handen van de familie was gekomen. Daarmee werd Egmond niet alleen een klooster, maar ook een dynastiek mausoleum — een plaats waar de geschiedenis van Holland letterlijk in steen werd vastgelegd.

Een blijvende erfenis

Dirk I sneuvelde op 2 oktober 939 tijdens de slag bij Andernach, ver van zijn thuisland. Maar zijn nalatenschap leefde voort. Hij was de eerste graaf die herkenbaar de contouren vormde van wat later het graafschap Holland zou worden. Zijn politieke keuzes, zijn steun aan de koning, zijn huwelijk en zijn stichting van Egmond maakten hem tot een sleutelfiguur in de vroege geschiedenis van de Lage Landen.

Met Dirk I begint het verhaal van Holland als een blijvende politieke eenheid — een verhaal dat zijn zoon Dirk II en diens nakomelingen verder zouden uitbouwen…

________________________________________________________________________________________________________

Dirk II

De bouwer van een graafschap

 

Toen Dirk II rond 932 werd geboren, was zijn familie nog maar enkele generaties eerder uit de schaduw van politieke onzekerheid geklommen. Zijn grootvader Gerulf II had de macht in West‑Frisia naar zich toe getrokken na de dood van Godfried de Noorman, en zijn vader Dirk I had de dynastie versterkt door de schenking van Egmond te verkrijgen.
Dirk II erfde dus een groeiende, maar nog altijd kwetsbare macht.

Hij zou degene worden die deze macht consolideerde, uitbreidde en structureel verankerde.

Heer van de kustgebieden

Dirk II trad rond 965 op de voorgrond als feitelijk heerser over West‑Frisia, een uitgestrekt kustgebied dat liep van de Oosterschelde tot het Vlie.
Het bestond uit drie belangrijke gouwen: Masaland, Kinhem (Kennemerland) en Texla (Texel en omgeving)

Hoewel de Utrechtse bisschop formeel leenheer was, lag de werkelijke macht bij Dirk. Hij bestuurde, verdedigde en ontwikkelde het gebied alsof het zijn eigen erfgoed was — en in de praktijk wás het dat ook.

De kuststreek was in deze tijd een dynamisch gebied: handel, ontginning en strategische ligging maakten het aantrekkelijk, maar ook kwetsbaar. Dirk II wist deze uitdagingen te benutten en zijn positie te versterken.

 

Een strategisch huwelijk met Vlaanderen

De politieke horizon van Dirk II reikte verder dan West‑Frisia.
Zijn huwelijk met Hildegard van Vlaanderen, dochter van Arnulf I van Vlaanderen, verbond hem met een van de machtigste families van de Lage Landen. Vlaanderen was economisch sterk, militair invloedrijk en politiek goed gepositioneerd binnen het West‑Frankische rijk.

Deze alliantie had grote gevolgen.
Dirk werd schoonzoon van Arnulf I van Vlaanderen, een van de meest formidabele graven van zijn tijd.
Hij wist zich op te werpen als graaf van Gent, een positie die zijn prestige en invloed aanzienlijk vergrootte.
De Gerulfingen werden door dit huwelijk opgenomen in de hogere aristocratie van Noordwest‑Europa.

Het was een meesterzet die de dynastie stevig verankerde in de internationale politiek van de 10e eeuw.

De abdij van Egmond: een dynastiek centrum

Dirk II speelde een cruciale rol in de ontwikkeling van de abdij van Egmond, die door zijn vader aan de familie was gekomen. Hij liet de houten kerk vervangen door een stenen gebouw en maakte van Egmond een religieus centrum dat eeuwenlang het hart van de Hollandse dynastie zou blijven.
Waarschijnlijk ter gelegenheid van de wijding van deze kerk schonk hij het Evangeliarium van Egmond, thans een van Nederlands belangrijkste cultuurhistorische voorwerpen uit de vroege middeleeuwen.
Het negende-eeuwse handschrift werd circa 975 door hem verworven en bevat de tekst van de vier evangeliën. Dirk en Hildegard zijn afgebeeld op twee miniaturen, die Dirk voor de gelegenheid aan het boek liet toevoegen.

Egmond werd een spiritueel centrum, een economisch machtsblok en een dynastieke begraafplaats.
Het was ook de plek waar Dirk II uiteindelijk zelf zou sterven en worden bijgezet, op 6 mei 988.

Kinderen die de dynastie verder droegen

Dirk II en Hildegard kregen drie kinderen die elk op hun eigen manier de invloed van de familie uitbreidden:

• Arnulf (951–993)
  De oudste zoon, bekend als Arnulf Gandensis, volgde zijn vader op als graaf van West‑Frisia.
• Egbert (952–994)
  Hij werd aartsbisschop van Trier, een van de belangrijkste kerkelijke posities in het rijk. Zijn carrière toont hoe ver de invloed van de Gerulfingen inmiddels reikte.
• Erlindis (953–1012)
  Volgens de overlevering werd zij als kind genezen van blindheid, een verhaal dat haar een bijna heilige status gaf in de lokale traditie. Zij werd later abdis van de kloosters in Egmond en Bennebroek.

Deze kinderen belichamen de drie pijlers van middeleeuwse macht: wereldlijk gezag, kerkelijke invloed en religieuze legitimiteit.

Een graaf die zijn tijd vooruit was

Dirk II was geen veroveraar in de klassieke zin, maar een bouwer en versterkte de kustgebieden.
Hij breidde de dynastieke invloed uit via huwelijkspolitiek. Hij ontwikkelde Egmond tot een centrum van macht en cultuur en legde de basis voor een graafschap dat later zou uitgroeien tot het machtige Holland.

Zijn dood in 988 markeerde het einde van een tijdperk, maar zijn nalatenschap leefde voort in de structuur van het graafschap en in de ambities van zijn zoon Arnulf…

________________________________________________________________________________________________________

Arnulf

De graaf die zijn grenzen wilde verleggen

 

Toen Arnulf circa 951 in Gent werd geboren, stond zijn familie op het hoogtepunt van haar macht. Zijn vader, Dirk II, had het gezag over West‑Frisia stevig verankerd en via zijn huwelijk met Hildegard van Vlaanderen de Gerulfingen verbonden met de machtige Vlaamse dynastie.
Arnulf groeide dus op in een wereld van politieke invloed, religieuze macht en internationale netwerken.

Zijn leven zou echter laten zien hoe broos die macht kon zijn in een tijd van opstanden, rivaliserende koningen en voortdurende strijd om territorium.

 

Een jeugd aan het Vlaamse hof

Arnulf bracht zijn jeugd door in Gent, het machtscentrum van zijn moederlijke familie. Zijn bijnaam Gandensis verwijst naar deze afkomst. De Vlaamse connectie gaf hem niet alleen prestige, maar ook een politieke horizon die verder reikte dan West‑Frisia.

In 983 vergezelde hij de Duitse koning Otto II en diens jonge zoon Otto III op hun reis naar Verona en Rome.
Dat hij deel uitmaakte van deze entourage toont zijn aanzien binnen het Ottoonse rijk. Hij bewoog zich in de hoogste kringen van de Europese aristocratie.

 

Graaf van West‑Frisia en Gent

Toen zijn vader in 988 overleed, erfde Arnulf diens bezittingen en trad hij op als graaf van West‑Frisia.
Daarnaast volgde hij zijn vader op als graaf van Gent, een positie die zijn invloed in het Scheldegebied versterkte.

Zijn graafschap omvatte een uitgestrekt kustgebied tussen de Oosterschelde en het Vlie, maar het was geen rustig bezit. De Friese bevolking had een sterke traditie van autonomie en verzette zich tegen elke vorm van centraal gezag.

 

Opstanden en hervormingen

Arnulf probeerde zijn macht te versterken door bestuurlijke en economische maatregelen door te voeren. Deze ingrepen waren waarschijnlijk bedoeld om zijn graafschap te moderniseren en beter te integreren in het Ottoonse rijk.
Maar voor de lokale bevolking betekenden ze verlies van traditionele vrijheden.

Het gevolg was een reeks opstanden in West‑Frisia. Arnulf moest voortdurend balanceren tussen zijn rol als vertegenwoordiger van de keizer en de realiteit van een bevolking die weinig voelde voor feodale structuren.

 

Tussen twee koningen: Otto III en Hugo Capet

Arnulf bevond zich in een geopolitiek spanningsveld. Hij was een trouwe bondgenoot van het Ottoonse huis, net als zijn vader. Maar hij bezat ook Franse leengoederen, waardoor hij formeel onder de Franse koning viel.

Toen Hugo Capet in Frankrijk aan de macht kwam, botste Arnulfs loyaliteit aan de Ottonen met de belangen van de nieuwe Franse dynastie.
Hugo Capet reageerde hard: Hij verwoestte Arnulfs gebieden, en ontnam hem zijn Franse bezittingen.

Deze aanval verzwakte Arnulfs positie aanzienlijk en maakte hem kwetsbaarder in zijn eigen graafschap.

De fatale veldtocht van 993

Ondanks de tegenslagen probeerde Arnulf zijn gezag verder uit te breiden. Hij richtte zijn blik op het noorden, op het gebied tussen de Rekere en het Vlie, waar de West‑Friezen hun autonomie fel verdedigden.

In 993 trok Arnulf met zijn leger dit gebied binnen. Het was een gewaagde onderneming, bedoeld om zijn macht te herstellen en zijn graafschap te verenigen. Maar de veldtocht eindigde in een ramp.

Bij Winkel, in het huidige Noord‑Holland, werd Arnulf omsingeld en verslagen. Hij sneuvelde op 18 september 993 in de strijd — een dramatisch einde voor een graaf die zijn grenzen wilde verleggen.

Een weduwe die het graafschap redde

Arnulf liet een jonge weduwe achter: Lutgardis van Luxemburg, dochter van Siegfried van Luxemburg en Hedwig van Nordgau. Zij stond er alleen voor, met een minderjarige zoon en een graafschap dat op instorten stond.

Met hulp van koning Otto III wist zij het graafschap te behouden voor haar zoon Dirk III. Zonder haar vasthoudendheid was de Gerulfingse dynastie mogelijk al in 993 ten onder gegaan.

Kinderen van Arnulf en Lutgardis

De familie van Arnulf was invloedrijk en goed gepositioneerd:

• Dirk III (982 – 1039)
  Zijn opvolger als graaf van West‑Frisia en de man die het graafschap opnieuw zou opbouwen.
• Siegfried [Sicco] (985–1030)
  Huwde met Thetburga en had bezittingen in Kennemerland.
• Adelina (ca. 995–ca. 1045)
  Huwde met Boudewijn II van Boulogne en daarna met graaf Engelram I van Ponthieu.

Een graaf met een heiligenstatus

Arnulf werd begraven in de abdij van Egmond, naast zijn voorouders. In de eeuwen daarna groeide zijn graf uit tot een plaats van verering. Hij werd later heilig verklaard, waarschijnlijk vanwege zijn dood in de strijd en zijn rol als verdediger van het christelijke gezag in een woelige tijd…

 

Floris I

De graaf die vocht tegen keizers én bisschoppen

Floris I werd rond 1025 geboren als zoon van Dirk III en Othelhilde van Saksen, in een tijd waarin het jonge graafschap West‑Frisia — het latere Holland — nog voortdurend moest vechten voor zijn bestaan. Zijn vader had het gebied uitgebreid, ontgonnen en verdedigd tegen de keizerlijke macht. Floris erfde dus niet alleen een graafschap, maar ook een reeks conflicten die nog lang niet waren opgelost.

Hij zou regeren van 1049 tot 1061, een periode die werd gekenmerkt door strijd, diplomatie, verraad en uiteindelijk een dramatische dood.

Een graaf op de vlucht

Toen Floris in 1049 zijn broer Dirk IV opvolgde, was de situatie explosief.
Dirk IV was gesneuveld in de strijd tegen de keizer en de bisschoppen van Utrecht, Luik en Keulen.
Floris erfde dus een graafschap dat militair onder druk stond en politiek geïsoleerd was.

Hij moest zelfs vluchten in de beginfase van zijn regering. De keizerlijke partij beschouwde hem als een vijand, en de bisschoppen zagen hem als een bedreiging voor hun territoriale ambities.

Maar Floris was vasthoudend. Hij keerde terug, herstelde zijn positie en zette de strijd van zijn familie voort.

Tol op de Merwede: een oud conflict laait opnieuw op

Net als zijn vader Dirk III raakte Floris verwikkeld in een conflict over tolheffing op de Merwede, vermoedelijk bij Vlaardingen. Deze tol was economisch lucratief, maar werd door de keizer en de bisschoppen gezien als een ongeoorloofde inbreuk op hun rechten.

Floris’ vasthoudendheid maakte hem opnieuw tot een doelwit.

Botsing met de bisschoppen en de keizer

Floris probeerde zijn macht uit te breiden in het rivierengebied, vooral richting de Betuwe en de gebieden rond de Maas. Daarmee kwam hij in conflict met bisschop Willem van Cuijk van Utrecht.

De keizerlijke regentes Agnes van Poitou besloot in 1058 dat Floris moest worden “gecorrigeerd”.
Ze gaf een indrukwekkende coalitie opdracht om hem tot de orde te roepen:

• Willem van Cuijk, bisschop van Utrecht
• Hendrik II van Leuven
• Wichard van Gelder
• Anno II, aartsbisschop van Keulen
• Diederik, bisschop van Luik
• Egbert I van Meißen, markgraaf van Friesland

Het was een alliantie die normaal gesproken een regionale graaf zou verpletteren.

Maar Floris was geen gewone graaf.

De Slag bij Oudheusden (1061): list en terrein als wapen

In 1061 troffen de legers elkaar bij Oudheusden. Floris was zwaar in de minderheid, maar hij kende het terrein.
Hij liet het slagveld voorbereiden met valkuilen, verborgen in het gras en de modder.

Toen de vijandelijke troepen oprukten, stortten velen in de kuilen, raakten gewond of werden gedesorganiseerd.
De verwarring was zo groot dat Floris met relatief gemak de slag won.

Het was een meesterlijke combinatie van strategie, kennis van het landschap en lef.

De fatale slag bij Nederhemert (28 juni 1061)

Later dat jaar kwam het tot een tweede confrontatie, ditmaal bij Nederhemert. Floris viel de troepen van Keulen, Brunswijk en Cuijk aan en wist ze aanvankelijk te verjagen. Zijn mannen vierden hun overwinning en rustten in de schaduw van de bomen langs de Maas.

Maar de strijd was nog niet voorbij.

Herman van Cuijk, burggraaf van Utrecht, hergroepeerde zijn troepen en viel de nietsvermoedende Friezen onverwacht aan. De overval was verwoestend, waarbij Floris werd gedood, honderden van zijn mannen sneuvelden.
Het graafschap stond opnieuw op instorten

Floris’ dood op 28 juni 1061 was abrupt, gewelddadig en dramatisch — een passend einde voor een graaf die zijn hele leven in conflict had gestaan.

Huwelijk en kinderen

Floris was gehuwd met Geertruida van Saksen, dochter van Bernhard II van Saksen en Eilika van Schweinfurt.
Dit huwelijk verbond de Hollandse dynastie met de Saksische adel, een belangrijke steunpilaar in het Heilige Roomse Rijk.

Ze kregen vier kinderen:

• Dirk V (1054–1091)
  Zijn opvolger, aanvankelijk onder regentschap van zijn moeder.
• Floris
  Jong overleden in Luik, mogelijk tijdens zijn opvoeding.
• Bertha van Holland (ca. 1058–1094)
  Gehuwd met Filips I van Frankrijk, waarmee de Hollandse dynastie een koninklijke alliantie kreeg.
• Adelheid (1045–1085)
  Gehuwd met Boudewijn I van Guînes.

Geertruida speelde na Floris’ dood een cruciale rol in het behoud van het graafschap voor haar zoon Dirk V.

Een graaf tussen twee werelden

Floris I leefde in een tijd waarin het graafschap West‑Frisia nog geen vanzelfsprekende macht was. Hij moest vechten tegen de keizer, de bisschoppen en rivaliserende edelen.
Bovendien had hij geografische beperkingen van een drassig, moeilijk te verdedigen land.

Toch wist hij zijn positie te behouden, zijn gebied uit te breiden en zijn dynastie te versterken.

Zijn dood was tragisch, maar zijn nalatenschap leefde voort in zijn kinderen — en vooral in Dirk V, die het werk van zijn vader zou voortzetten…

________________________________________________________________________________________________________

Dirk V 

De jonge graaf die zijn graafschap heroverde

Toen Dirk V in 1054 werd geboren, was zijn familie verwikkeld in een voortdurende strijd met de keizer en de bisschoppen van Utrecht. Zijn vader, Floris I, sneuvelde in 1061 bij Nederhemert, in een hinderlaag die het graafschap op de rand van de ondergang bracht. Dirk was toen nog een kind. Zijn moeder, Geertruida van Saksen, moest als regentes het graafschap zien te behouden in een vijandige politieke omgeving.

Dirk V zou opgroeien in een wereld waarin niets vanzelfsprekend was — en waarin hij uiteindelijk zijn land stukje bij beetje moest terugveroveren.

Een minderjarige graaf in een vijandige wereld

Na de dood van Floris I greep bisschop Willem I van Utrecht onmiddellijk zijn kans. Hij annexeerde Kennemerland en Rijnland.

Deze annexatie werd formeel bevestigd door keizerin Agnes van Poitou, die als regentes van het Heilige Roomse Rijk de belangen van de bisschoppen steunde. Voor Dirk bleef slechts een versnipperd graafschap over: de meest noordelijke en zuidelijke delen van het latere Holland.

Het leek alsof de Gerulfingen hun macht voorgoed kwijt waren.

Een strategisch huwelijk: Geertruida en Robrecht de Fries

Geertruida besefte dat haar zoon een sterke bondgenoot nodig had. In 1063 hertrouwde zij met Robrecht I van Vlaanderen, de broer van graaf Boudewijn VI. Robrecht gaf zijn aanspraken op Vlaanderen op en richtte zich volledig op zijn nieuwe Friese belangen.

In Vlaanderen kreeg hij de bijnaam “de Fries” — een verwijzing naar zijn rol als beschermer van Dirk en diens graafschap.

Dirk ontving als apanage (erfdeel) Vlaanderen ten oosten van de Schelde en de eilanden ten westen van de Schelde, waaronder Walcheren.

Deze gebieden gaven hem inkomsten, prestige en een machtsbasis buiten Holland.

De herovering van Kennemerland en Rijnland

Robrecht en Boudewijn voerden een reeks militaire campagnes om de verloren gebieden terug te winnen. Ze slaagden erin Kennemerland en Rijnland te heroveren, maar de keizerlijke partij gaf niet op.

Keizer Hendrik IV gaf hertog Godfried III van Neder-Lotharingen opdracht om de bisschop van Utrecht te verdedigen. Godfried was een gevreesd militair leider, maar zijn leven eindigde op bizarre wijze: op 26 februari 1076 werd hij in Delft of Vlaardingen vermoord — volgens de overlevering terwijl hij zijn behoefte deed, van onderen dodelijk gestoken.

Zijn dood verzwakte de keizerlijke positie aanzienlijk.

En toen overleed ook bisschop Willem van Utrecht, de grote tegenstander van de Hollandse graven.

De beslissende slag: het kasteel van IJsselmonde

Dirk greep zijn kans. Met een Vlaams leger trok hij op tegen de nieuwe bisschop, Koenraad, die zich verschanste in het kasteel van IJsselmonde.

De strijd was fel, maar Dirk wist het kasteel te veroveren. Koenraad had geen keuze meer: hij sloot vrede en gaf Rijnland en Kennemerland terug aan Dirk.

Voor het eerst sinds de dood van zijn vader was het graafschap weer min of meer hersteld.

Huwelijk en kinderen

Dirk V trouwde met Othilde uit Saksen (ca. 1065 – 1120), een vrouw uit een voornaam Saksisch geslacht. Hun huwelijk versterkte de banden met de Duitse adel, een belangrijke factor in de machtsbalans van de Lage Landen.

Ze kregen twee kinderen:

• Floris II (ca. 1085 – 1122)
  Zijn opvolger en de eerste graaf die zich officieel “graaf van Holland” noemde.
• Mathilde
  Over wie weinig bekend is.

Laatste jaren en overlijden

Dirk V bleef tot zijn dood in 1091 graaf van het herstelde gebied. Zijn regering was geen periode van grote expansie, maar van herstel, consolidatie en diplomatie. Hij had het graafschap teruggewonnen uit een bijna hopeloze situatie — een prestatie die zijn dynastie veiligstelde voor de volgende generaties.

Hij overleed op 17 juli 1091, waarschijnlijk in vrede, en liet een graafschap achter dat sterker was dan het ooit onder zijn vader was geweest…

________________________________________________________________________________________________________

Floris II

De eerste graaf van Holland

Toen Floris II rond 1085 werd geboren, was het graafschap van zijn vader Dirk V nog herstellende van decennia van oorlog, annexaties en heroveringen. De Gerulfingen hadden hun land teruggewonnen, maar het moest nog worden gestabiliseerd en opnieuw vormgegeven. Floris zou de graaf worden die deze overgang voltooide — en die voor het eerst de titel “graaf van Holland” zou dragen.

Zijn bijnaam, de Vette of de Dikke, verwijst waarschijnlijk niet naar zijn postuur, maar naar zijn rijkdom. En rijk werd hij inderdaad.

De eerste ‘graaf van Holland’

Tot Floris II spraken de graven van zijn familie over hun gebied als Frisia of West‑Frisia.
Maar in de oorkonden van Floris verschijnt voor het eerst de titel: “Florentius comes de Hollant.”

Dit was geen toevallige verandering. Het weerspiegelde de groeiende eenheid van het gebied, de verschuiving van Friese naar Hollandse identiteit en de erkenning van zijn macht door de bisschop van Utrecht.

Floris II is daarmee de eerste officiële graaf van Holland.

 

Verzoening met de bisschop van Utrecht

Zijn vader en grootvader hadden voortdurend gevochten met de bisschoppen van Utrecht.
Floris koos een andere koers. In 1101 erkende hij bisschop Burchard van Utrecht als zijn leenheer. In ruil daarvoor ontving hij het Rijnland als leen en de titel graaf van Holland.

Deze verzoening gaf hem politieke stabiliteit en ruimte om zijn graafschap economisch te ontwikkelen.

 

Huwelijk met Petronella van Lotharingen

Omstreeks 1108 trouwde Floris met Petronella, dochter van Diederik II van Opper‑Lotharingen en halfzus van de latere koning Lotharius III.
Dit huwelijk verbond Holland met de hoogste Duitse adel, gaf Floris prestige binnen het Heilige Roomse Rijk en versterkte zijn positie tegenover Utrecht en Vlaanderen

Petronella zou later een belangrijke rol spelen als regentes voor hun zoon Dirk VI.

 

Rijkdom door ontginning en tolheffing

Floris II was een bestuurder met een scherp oog voor economische kansen. Zijn rijkdom kwam vooral uit twee bronnen:

1. Ontginning van veengebieden

In het Rijnland lagen uitgestrekte veengebieden die onder zijn bewind werden ontgonnen. Door deze gronden te verpachten:

• ontstonden nieuwe dorpen
• groeide de landbouwproductie
• stegen de inkomsten uit pacht en belasting

Deze ontginningen vormden de basis van het Hollandse landschap zoals we dat nu kennen.

 

2. Tolheffing op de grote rivieren

Bij Vlaardingen, waar de Lek, Waal en Maas samenstroomden, hief Floris tol op passerende schepen.
Dit was een goudmijn. De handel tussen Engeland, Vlaanderen, Keulen en het Duitse binnenland liep dwars door zijn gebied.

Zijn bijnaam de Vette verwijst waarschijnlijk naar deze economische voorspoed.

Kerken van tufsteen

Floris investeerde in de kerkelijke infrastructuur van zijn graafschap. Hij liet verschillende houten kerken vervangen door tufstenen kerken, een teken van rijkdom, stabiliteit en groeiende Hollandse identiteit

Deze kerken vormden de eerste stenen monumenten van het jonge Holland.

Kinderen van Floris II en Petronella

Het echtpaar kreeg vier kinderen die elk een rol speelden in de dynastieke geschiedenis:

• Dirk VI (ca. 1114–1157)
  Zijn opvolger, aanvankelijk onder regentschap van Petronella.
• Floris de Zwarte (ca. 1115–1133)
  Een tragische figuur die tweemaal in opstand kwam tegen zijn broer. Hij werd in 1133 bij Utrecht vermoord.
• Simon
  Kanunnik te Utrecht, vertegenwoordiger van de kerkelijke tak van de familie.
• Hedwig († 1132)
  Trad in als non.

Daarnaast had Floris een buitenechtelijke dochter:

• Hadewijch Florisdr
  Gehuwd met Hugo III van Voorne.

 

Overlijden en nalatenschap

Floris II overleed op 2 maart 1122. Zijn dood markeerde het einde van een periode van stabiliteit en groei. Hij liet een graafschap achter dat economisch bloeide, bestuurlijk was versterkt, een nieuwe naam en identiteit had gekregen en stevig was verankerd in de Europese aristocratie

Met Floris II begint het echte verhaal van Holland als politieke eenheid…

________________________________________________________________________________________________________

Dirk VI

De graaf die Holland stabiliseerde en verbond met Europa

Toen Dirk VI omstreeks 1114 werd geboren, was Holland nog maar net een naam. Zijn vader, Floris II, had als eerste graaf de titel comes de Hollant gedragen en het graafschap economisch versterkt door ontginningen en tolheffing. Zijn moeder, Petronella van Lotharingen, was een halfzus van de latere koning Lotharius III en een vrouw met aanzienlijke politieke invloed.

Dirk groeide dus op in een wereld waarin Holland niet langer een periferie was, maar een opkomende macht in de Lage Landen.

 

Een graaf onder voogdij

Toen Floris II in 1122 overleed, was Dirk nog minderjarig. Zijn moeder Petronella trad op als regentes — en dat deed ze met kracht. Zij was een vrouw van hoge geboorte, politiek ervaren en niet bang om haar positie te verdedigen. Onder haar regentschap bleef Holland stabiel, ondanks interne spanningen en de voortdurende rivaliteit met de bisschoppen van Utrecht.

Pas later, toen Dirk volwassen werd, nam hij het bestuur volledig over.

 

Huwelijk met Sophia van Rheineck: een strategische alliantie

Omstreeks 1125  trouwde Dirk met Sophia van Rheineck, dochter van Otto van Rheineck en Geertruid van Northausen. Dit huwelijk bracht een belangrijke erfenis met zich mee:

• het graafschap Bentheim

Door Sophia’s afkomst kwamen de Hollandse graven in het bezit van dit Duitse graafschap, wat hun invloed oostwaarts uitbreidde. Het was een dynastieke zet die de Gerulfingen stevig verankerde in de aristocratie van het Heilige Roomse Rijk.

Sophia zou Dirk ruim negentien jaar overleven en overleed in 1176, tijdens een pelgrimstocht naar Jeruzalem — een echo van de pelgrimstraditie die al bij Dirk III zichtbaar was.

 

Een graaf tussen kerk en keizer

Dirk VI regeerde in een tijd waarin de machtsverhoudingen in Europa verschoven. De investituurstrijd tussen paus en keizer had de politieke kaarten opnieuw geschud, en regionale machthebbers moesten hun positie zorgvuldig bepalen.

Dirk wist de relatie met de bisschoppen van Utrecht beheersbaar te houden, zijn graafschap economisch te versterken en zijn dynastie via huwelijken en kerkelijke benoemingen te verbinden met de hogere adel

Zijn regering was minder spectaculair dan die van zijn voorouders, maar wel stabieler — en dat was precies wat Holland nodig had.

 

Kinderen die Europa zouden beïnvloeden

Dirk VI en Sophia kregen een groot gezin, waarvan de leden een indrukwekkende rol speelden in zowel wereldlijke als kerkelijke macht:

• Dirk Pelgrim (ca. 1138 – 1151)
  Hij is geboren tijdens een pelgrimage van zijn ouders naar Het Heilige Land.
  
• Floris III (ca. 1140–1190)
  Opvolger, een van de belangrijkste graven van de 12e eeuw.
• Otto van Bentheim (ca. 1140–1208/09)
  Graaf van Bentheim en stamvader van het Huis Bentheim. Via hem loopt de lijn naar Zijne Doorluchtige Hoogheid G.V.K.J. Prinz zu Bentheim und Steinfurt, gouverneur van de Orde van Sint Jacob in Holland — een prachtige genealogische verbinding.
• Boudewijn († 1196)
  Bisschop van Utrecht, een positie die de invloed van Holland in de kerk versterkte.
• Dirk († 1197)
  Eveneens bisschop van Utrecht — twee broers die elkaar opvolgden in een van de machtigste kerkelijke zetels van de Lage Landen.
• Sophia († na 1202)
  Abdis van Rijnsburg, een klooster dat nauw verbonden was met de Hollandse dynastie.
• Hadewig († 28 augustus 1167)
  Non te Rijnsburg.
• Geertruid († 13 augustus)
  Over wie weinig bekend is.
• Petronilla († 5 december)
  Verbonden aan het kloosterleven.

Deze kinderen laten zien hoe de Gerulfingen hun macht spreidden: via wereldlijke heerschappij, kerkelijke invloed en religieuze instellingen.

 

Laatste jaren en overlijden

Dirk VI overleed op 5 augustus 1157, bij Utrecht. Zijn dood markeerde het einde van een periode van consolidatie en diplomatie. Hij liet een graafschap achter dat economisch stabiel was, dynastiek sterk verbonden was met Duitsland, kerkelijk invloedrijk was en klaar was voor verdere expansie onder Floris III.

Zijn vrouw Sophia zou hem bijna twintig jaar overleven en haar leven afsluiten in het Heilige Land — een passend einde voor een vrouw uit een dynastie die pelgrimage en politiek met elkaar wist te verbinden…

 

 

________________________________________________________________________________________________________

 

Jan I van Holland

De laatste graaf van het Hollandse Huis

 

Jan I werd in 1284 geboren als zoon van Floris V van Holland en Beatrix van Vlaanderen. Zijn geboorte was een vreugdevolle gebeurtenis aan het Hollandse hof: eindelijk een gezonde zoon die de dynastie kon voortzetten. Maar zijn leven zou worden overschaduwd door de moord op zijn vader en de strijd om de macht die daarop volgde.

Een kind van diplomatie: verloofd met een Engelse prinses

Direct na zijn geboorte werd Jan verloofd met Elisabeth van Rhuddlan, dochter van Eduard I van Engeland.
Het was een strategische verbintenis: Holland kreeg een machtige bondgenoot, Engeland kreeg invloed in de Lage Landen en Jan werd opgevoed aan het Engelse hof

Vanaf 1291 verbleef hij in Engeland, waar hij werd gevormd in een omgeving van hofcultuur, ridderlijke idealen en politieke intriges.

De moord op Floris V en Engelse aarzeling

Toen Floris V in 1296 werd vermoord, speelde Eduard I een dubieuze rol in de achtergrond van het complot.
Dat maakte de situatie voor Jan precair. De Engelse koning aarzelde om hem terug te sturen naar Holland — deels uit politieke berekening, deels uit angst voor chaos.

Eduard riep daarom een groep Engelsgezinde Hollandse edelen naar zijn hof: Jan III van Renesse en Wolfert I van Borselen.

Zij moesten Jan begeleiden en controleren.

Huwelijk en terugkeer

Op 7 januari 1297, slechts veertien jaar oud, trouwde Jan met Elisabeth van Rhuddlan.
Het huwelijk werd voltrokken in Engeland, maar Elisabeth bleef achter toen Jan eind januari naar Holland terugkeerde.

Hij mocht terugkeren op voorwaarde dat hij zich zou houden aan de raad van de door Eduard aangewezen edelen.

Pas bijna een jaar later, in november 1297, kon hij zijn vrouw ophalen in Zeeland.

 

Jan van Renesse vs. Wolfert van Borselen

Jan was jong, onervaren en afhankelijk van zijn raadgevers. Dat maakte hem kwetsbaar.

Aanvankelijk stond Jan volledig onder invloed van Jan van Renesse, maar op 30 april 1297 droeg hij het bestuur over aan Wolfert van Borselen, die tot zijn vijftiende verjaardag als regent zou optreden.

Wolfert was machtig, maar ook omstreden. Zijn optreden leidde tot spanningen met de steden, vooral Dordrecht.

Op 1 augustus 1299 werd Wolfert in Delft vermoord door opstandige burgers en edelen.

De komst van Jan van Avesnes

Na Wolferts dood riepen de Hollandse steden Jan van Avesnes, graaf van Henegouwen, te hulp. Hij was een zoon van Aleid van Holland, de oudtante van Jan I, en dus een naaste verwant.

Op 27 oktober 1299 droeg Jan I het bestuur voor vijf jaar aan hem over.

Twee weken later was hij dood.

Een abrupt einde

Jan I overleed op 10 november 1299 in Haarlem, slechts vijftien jaar oud, aan (naar men zegt) dysenterie.
Zijn dood was onverwacht en politiek explosief.

Met hem stierf het Hollandse Huis uit — de dynastie die sinds Gerulf II in de 9e eeuw over Holland had geregeerd.

De erfenis: een nieuwe dynastie

Omdat Jan geen kinderen had, ging het graafschap over op zijn familielid Jan van Avesnes, graaf van Henegouwen.
Hij werd Jan II van Holland en Zeeland.

Dit betekende het begin van een personele unie tussen Holland, Zeeland en Henegouwen.
Deze unie zou het politieke landschap van de Lage Landen voor meer dan een eeuw bepalen.

Jan’s jonge weduwe Elisabeth van Rhuddlan keerde in 1300 terug naar Engeland. Pas in 1309 werd haar weduwengoed officieel geregeld.

Een korte, maar bepalende regering

Jan I regeerde nauwelijks zelfstandig. Zijn leven werd bepaald door Engelse invloed, interne machtsstrijd, de nasleep van de moord op Floris V en de opkomst van de Henegouwse dynastie.

Toch markeert zijn dood een cruciaal moment: het einde van het Hollandse Huis en het begin van een nieuwe politieke fase in de geschiedenis van Holland…

 

________________________________________________________________________________________________________

Wapen van Holland

Oorsprong in de 12e eeuw

Floris III is de eerste graaf van Holland van wie bekend is dat hij de Hollandse Leeuw op zowel zijn munten (vanaf ca. 1160) als zijn wapenschild (vanaf 1162) voerde.
Floris zou zijn wapen hebben gebaseerd op het wapen van Schotland.
Hij was immers gehuwd met Ada, de zuster van de Schotse koningen.

Alle volgende graven uit het Hollandse huis zullen hem daarin navolgen, als gevolg waarvan het wapen na verloop van tijd vereenzelvigd werd met het graafschap Holland, en uiteindelijk met de provincie Zuid-Holland.

Rond 1198 verschijnt het wapen voor het eerst duidelijk in de bronnen. Op een zegel van graaf Dirk VII staat een schild met daarop een klimmende leeuw. Dit is de vroegste bevestigde afbeelding van wat later het vaste symbool van Holland zou worden. Het zegel toont hoe de graven hun autoriteit wilden uitdrukken in een tijd waarin heraldiek een essentieel onderdeel werd van politieke communicatie.

Het wapen werd als volgt beschreven:

• Goud (geel) als achtergrondkleur
• Een leeuw van keel (rood)
• Getongd en geklauwd van azuur (blauw)

Deze combinatie was opvallend en onderscheidend. De leeuw stond symbool voor moed, kracht en heerschappij; het gouden veld voor waardigheid en rijkdom; de blauwe tong en klauwen gaven het geheel een unieke, bijna koninklijke uitstraling.

Een dynastiek symbool

Vanaf het einde van de 12e eeuw werd de leeuw het vaste embleem van de graven van Holland.
Het verscheen op zegels, banieren, schilden, oorkonden en militaire uitrusting.

Het wapen werd zo het herkenbare teken van de Gerulfingen, de dynastie die Holland bestuurde van de 9e tot de 13e eeuw. Onder graven als Floris III, Willem II en vooral Floris V werd de rode leeuw een symbool dat niet alleen het graafschap vertegenwoordigde, maar ook de macht en ambities van de Hollandse graven in het Heilige Roomse Rijk.

Een blijvende erfenis

Toen het Hollandse Huis in 1299 uitstierf, verdween het wapen niet. De opvolgende dynastieën — de Avesnes, de Wittelsbachers, de Bourgondiërs en later de Habsburgers — namen het wapen over als teken van continuïteit en legitimiteit. Het bleef het officiële symbool van het graafschap Holland tot ver in de vroegmoderne tijd.

Vandaag leeft het voort als het wapen van de provincie Zuid-Holland, nog altijd met dezelfde trotse rode leeuw op een gouden veld. Het is daarmee een van de oudste nog in gebruik zijnde wapens van Nederland, een directe verbinding met de middeleeuwse graven die het land vormgaven…

________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________