Dordrecht

 

Dordrecht is met 118.309 inwoners (30 april 2017, bron: CBS) de vijfde gemeente van de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De grootstedelijke agglomeratie Drechtsteden, waar Dordrecht deel van uitmaakt, is met ongeveer 280.000 inwoners de 9de van Nederland. De stad ligt op de plaats waar de Merwede zich splitst in de Noord en de Oude Maas. De gemeente Dordrecht omvat het gehele Eiland van Dordrecht. De bewoners van Dordrecht noemen hun stad veelal Dordt. Dordrecht beschikt over 4 politiebureaus, 2 brandweerkazernes, een ziekenhuis (Albert Schweitzer Ziekenhuis) en een gevangenis (Gevangenis Dordrecht).

Dordrecht werd voor het eerst vermeld in een tekst uit de twaalfde eeuw, toen de stad nog werd aangeduid als Thuredrech, en kreeg eind 12e eeuw stadsrechten. In de middeleeuwen ontwikkelde de stad zich als belangrijke handelstad en stapelplaats en was het een van de zes grote steden van Holland. Later nam het belang van de stad af, maar de binnenstad herinnert nog altijd aan dit rijke verleden.

De stad Dordrecht ontstond aan het riviertje de Thure te midden van veenmoerassen. De Thure was een zijtak van de rivier de Dubbel en liep ongeveer ter hoogte van het huidige Bagijnhof. De oorspronkelijke naam van Dordrecht is Thuredrith. Dit betekent “doorwaadbare plaats in de rivier Thure”. Thuredrith zou in de loop der tijd veranderen in Dordrecht, is een van de meerdere naamsverklaringen. De oudste vermelding voor de stad dateert van rond 1120. Omstreeks dat jaar werd in een gedeelte van de Annalen van Egmond melding gemaakt van de moord op Graaf Dirk IV in 1049 ‘bij Dordrecht’ (apud Thuredrech).

De Hollandse graaf Willem I bevestigde in 1220 de stadsrechten van Dordrecht. Na Geertruidenberg (1213) is Dordrecht daarmee de tweede stad waarvan bekend is dat het vrijheden van de Hollandse graaf kreeg. Het is echter de vraag of de stadsrechten van Geertruidenberg zo volledig waren als die van Dordrecht. Het ging namelijk alleen over het verkrijgen van marktrecht, maar behelsde niet het recht op rechtspraak. Het is niet uit te sluiten dat eerder ook andere Hollandse plaatsen stadsrechten kregen (niet alle oorkonden zijn als origineel of in afschrift bewaard gebleven). Op grond van zijn oude papieren maakt Dordrecht er echter sedert lang aanspraak op de oudste stad van Holland te zijn. Door haar strategische ligging en het verkrijgen van stapelrecht in 1299 ontwikkelde de stad zich tot een belangrijke stapelplaats. Dordrecht verhandelde vooral wijn, hout en graan. Rond 1400 had de stad ruim 8000 inwoners, waarmee het de grootste stad van Holland was.

Een en ander geldt echter alleen voor de Staten van Holland (ongeveer Noord- en Zuid-Holland). Van de steden in het huidige Nederland zijn er meer die ouder zijn, waaronder Utrecht (1122).

In 1421 kwam Dordrecht ten gevolge van de Sint-Elisabethsvloed, waarbij grote delen van het achterland (Grote Waard) voorgoed verdronken, op een eiland te liggen.

Dordrecht rond 1581.

In 1572 kwam te Dordrecht de Eerste Vrije Statenvergadering bijeen. Vertegenwoordigers van alle Hollandse steden erkenden stadhouder Willem I, prins van Oranje, en steunden de opstand tegen de Spanjaarden. In 1618-1619 vond in Dordrecht, bolwerk van de reformatie, de Synode van Dordrecht plaats, waarbij de remonstranten tegenover de contraremonstranten stonden en waar het besluit viel tot de Bijbelvertaling die in 1637 de Statenbijbel zou opleveren, de eerste officiële vertaling in de Nederlandse taal.

Tijdens het Eerste Stadhouderloze Tijdperk (1650-1672) werd Johan de Witt, zoon van mr. Jacob de Witt, als raadspensionaris naar voren geschoven. Onder zijn leiding werd in 1654 vrede met Engeland gesloten waarbij de Akte van Seclusie werd opgenomen. Deze akte moest voorkomen dat de zoon van Willem II stadhouder zou worden. Op 20 augustus 1672 echter werden Johan en zijn broer Cornelis de Witt in Den Haag gelyncht. Willem III, verdacht van het complot, werd datzelfde jaar stadhouder.

Dordrecht voerde een scherp anti-stadhouderlijke koers. Op 26 juli 1783 werd het exercitiegenootschap “De Vrijheid” opgericht. De Patriotten wilden de oude vrijheid heroveren op de Oranjes. Nederland was immers al ruim tweehonderd jaar een republiek, erfopvolging hoorde daar niet in thuis. Al snel volgden meerdere steden. Stadhouder Willem V vluchtte uit Holland. Op 18 september 1787 echter capituleerde Dordrecht voor de troepen van de Pruisische koning Frederik Willem, de zwager van Willem V. De Oranjerestauratie werd met kracht ingezet en de democratische beweging weggevaagd. Willem V werd in zijn positie hersteld. In 1815 nam zijn zoon Willem I, voorheen Willem VI, de titel Koning der Nederlandenaan.

Binnen Holland werd Dordrecht vanaf de 18e eeuw overvleugeld door Rotterdam.

Door de eeuwen heen heeft Dordrecht een sleutelpositie ingenomen bij de verdediging van Holland, tot ver in de 20e eeuw was Dordrecht ook garnizoensstad. In de Benthienkazerne aan Buiten Walevest langs de Oude Maaswaren pontonniers gelegerd. Tijdens de mobilisatie van augustus 1939 werden er ook infanteristen en artilleristen naar Dordrecht gestuurd om het eiland te verdedigen.

In mei 1940 gaf Luitenant-kolonel Josephus Adrianus Mussert, een broer van NSB-leider Anton Mussert, leiding aan de verdediging van Dordrecht tegen het Duitse leger. Nadat het Nederlandse leger de strijd tegen de Duitsers op had gegeven werd Jo Mussert gearresteerd en neergeschoten, als gevolg waarvan hij enkele uren later overleed. In de winter van 1944-1945 werden Dordrecht en omgeving het middelpunt van de strijd in de Tweede Wereldoorlog. De grens tussen bevrijd en bezet gebied lag toen bij het Hollandsch Diep.

In 1970 werden de gemeente Dubbeldam (toen ca. 10.000 inwoners) en het zuidelijk deel van de gemeente Sliedrecht aan de gemeente Dordrecht toegevoegd, zodat de gemeente het gehele Eiland van Dordrecht ging beslaan.

De stad Dordrecht ligt in het zuiden van Zuid-Holland op het Eiland van Dordrecht, een gebied met een oppervlakte van ongeveer 9.000 hectare dat in de huidige vorm is ontstaan door de Sint-Elisabethsvloed in 1421. Het gebied valt tegenwoordig geheel binnen de grenzen van de gemeente, die een totale oppervlakte heeft van 99,45 km².

Bij Dordrecht komen drie rivieren samen: de Beneden-Merwede, de Noord en de Oude Maas. Dit drierivierenpunt is het drukst bevaren waterknooppunt van Europa. Het Eiland van Dordrecht wordt omringd door verschillende grote waterwegen: naast de Beneden-Merwede en de Oude Maas zijn dat de Nieuwe Merwede, Hollands Diep en Dordtsche Kil.

Het water in Dordrecht ligt over het algemeen iets onder NAP, bijvoorbeeld −1,50 meter. Het hoogste natuurlijke punt van het Eiland van Dordrecht is de Kop van de Oude Wiel met een hoogte van 2,60 meter boven NAP.

Wapen van Dordrecht

Het wapen van Dordrecht is op 24 juli 1816 bij Koninklijk Besluit aan de gemeente Dordrecht toegekend.

Dordrecht is de oudste stad in het Graafschap Holland en het oudst bekende document met een zegel van de stad zegel dateert van 1220. Op dit zegel is een kerk afgebeeld. Vanaf ca. 1296 gebruikt de stad een zegel met de afbeelding van een burcht. In de zeventiende eeuw wordt het huidige wapen als tegenzegel gebruikt op documenten. Pas in 1775 verschijnt het stadszegel met het huidige wapen, maar met een kroon van vijf bladeren. Het wapen zelf is ouder: de oudst bekende afbeelding ervan is uit 1430, op een schilderij. De herkomst van het wapen is onbekend; er zijn verschillende verklaringen, maar geen ervan is voldoende onderbouwd. 
De beschrijving van het wapen is als volgt: “Van keel beladen met een pal van zilver. Het schild gedekt met een kroon en 3 fleurons, alles van goud en 5 paarlen, en ten wederzeide vastgehouden door een griffioen van goud.”
De heraldische kleuren in de schilden zijn: keel (rood), zilver (wit) en goud (geel).
Bron: Wikipedia – Dordrecht
Voorouders van mij uit Dordrecht, oa.:
  • Gerard La Blanche (De With)
    Geboren in 1195 in Normandië, overleden 1260 te Dordrecht. Zoon van Gerard la Blanche en Boniette de la Roche-Sur-L’ognon. Gehuwd met Cornelia Michielsdr Boer.
  • Daniel IV van der Merwede
    Geboren omstreeks 1200 te Dordrecht, zoon van Daniel III Daniëlsz van der Merwede en Anne van Heeswijck. Knape. Daniel is overleden vóór 1284 in Dordrecht, ten hoogste 84 jaar oud .Getuige van de Heer van der Leck (Daniel was toen nog geen ridder).  Daniel trouwde met Heraldina van Grutura.
  • Godschalc van der Merwede
    Geboren te Dordrecht, overleden aldaar na 1252, zoon Daniël III van der Merwede en Anne van Heeswijck. Hij was gehuwd met Mabelia van Arkel van der Lede, dochter van Herbaren II van der Lede, heer van Arkel en Alverade van Heusden. Overleden te Dordrecht.
  • Jan Simon Cornelius de Witte
    Geboren in 1250 te Dordrecht, overleden in 1314. Zoon van Gerard la Blanche en Cornelia Michielsdr Boer. Gehuwd met Hadewig van der Made.

    Hij wordt gerekend als stamvader van het Hollandse geslacht de Witt. Dit geslacht werd een zeer invloedrijk Dordts regentengeslacht. In het begin van de 16de eeuw krijgen de leden van de Dordtse tak van dit geslacht een steeds belangrijkere rol binnen het bestuur van Holland. Samen met enkele andere regentengeslachten streefde de familie De Witt naar de volledige soevereiniteit van de republikeinse regenten, en voor de afschaffing van het stadhouderschap van het Huis van Oranje. Johan en Cornelis de Witt, beroemde regenten uit de 17e eeuw waren nazaten uit dit geslacht. Johan werd met zijn broer Cornelis door orangisten vermoord en op gruwelijke wijze verminkt. De moord behoort tot de meest gedenkwaardige in de vaderlandse geschiedenis.

Een oud geslacht Oom (eertijds als Oem geschreven), was een patriciërsfamilie in Dordrecht. Het geslacht Oem behoort ongetwijfeld tot de oudste Hollandse geslachten. In het jaar 1058 vindt men deze naam al vermeld. En op een zeer roemruchte manier. De Luikenaars namelijk bedreigden de stad Dordrecht met een aanval. Zij hadden zo’n grote overmacht, zodat tegenstand onmogelijk scheen. Het was ridder Oem die de graaf van Holland adviseerde de vijand binnen de stad Dordrecht af te wachten en “rondom de stad een menigte kuilen te graven, door stro en groene zoden bedekt, opdat geen vijandelijk oog deze bespeuren zouden”. Deze krijgslust lukte volkomen; De niets vermoedende Luikenaars vielen in de kuilen en werden door de grafelijke dienaars in grote getalen afgemaakt of gevangen genomen. Door dit voorval schijnt het geslacht Oem haar wapen hieraan te danken: Het wapen met de groene zoden werd aangevuld met een deel van de Hollandse leeuw uit het wapen van de graaf van Holland, als beloning voor deze krijgslist. Het devies van het wapen luidt als volgt: “De leeuw is bevrijd door groene zoden”. Door de eeuwen heen was het geslacht Oem het meest vooraanstaande Dordtse geslacht.

  • Claes Oem
    Regeerder der stad Dordrecht omstreeks 1230. Hij was gehuwd met Catharina Duijck, dochter van Gijs Duijck en N.N. van der Marck.
  • Gilles Oem
    Geboren rond 1230 te Dordrecht. Zoon van Claes Oem en  Catharina Duijk. Hij huwt Geertruyd van Ratingen. Geboren rond 1235. Dochter van Tideman Vrenk van Ratingen.
  • Wouter Gerardsz van den Tempel
    Geboren circa 1250 te Dordrecht – overleden in 1304. Zoon van Gerard van den Tempel.
    Ridder, en burgemeester van Dordrecht in 1304.
  • Jan Gilles Oem
    Geboren ca. 1265.  Poorter van Dordrecht. In 1321 Bailliu van Zuid-Holland. Van 1320-1333 Raad en Rentmeester Generaal van Zuid-Holland. Hij koopt in 1321 Oost-Barendrecht. Jan Gilles Oem  wordt in 1311 beleend met het Huis Rosendael binnen Dordrecht.
  • Gheraert Jansz van der Woert
    Geboren in 1277 te Dordrecht, overleden in 1358. Zoon van Jan Florisz van der Woert en Sophie Nicolaesdr van Putten.
  • Jan Woutersz van den Tempel
    Hij is geboren rond 1280 te Dordrecht – overleden in 1330. Zoon van Wouter Gerardsz van den Tempel. Schildknaap.
  • Jan Ghereaertsz van der Woert
    Geboren in 1295 te Dordrecht, gesneuveld in de slag bij Warns op 26 september 1345. Zoon van Gheraert Jansz (van der Woert).
  • Cleys Oem 
    Als ridder vermeld 1260. Vermoord 11 december 1290.  Wijnkoper en pachter van de wijnaccijns. Een van de hoofdmannen van “den heervaert ter Scorlervaert in 1285-86. Schepen van Dordrecht 1281 en 1289. Hij huwt Elisabeth Vrank van Dordrechtsdochter.
  • Claes Oem
    Overleden  na 1359. Poorter van Dordrecht. Hij was gehuwd met:
  • Johanna van Arkel van Bockhoven, dochter van Jan II van Arkel en Bertrouda van Sterkenborg. Hij was ambachtsheer van Dubbeldam. Schout van Dordrecht in 1325.
  • Aernt van Krayestein
    Geboren omstreeks 1290 te Dordrecht, overleden vóór 1340. Zoon van Sophia van Crayenstein en Herbaren van Drongelen. Hij was gehuwd met:
  • Aleid Jansdr van Rosendael, dochter van Jan Gillis Oem (van Rosendael)  en Elisabeth ( Lizebette ) van Putten en Strijen.
  • Jan Janszoon van den Tempel
    Hij is geboren in 1310 te Dordecht. Zoon van Jan Woutersz van den Tempel.
    Hoofdman bij de heervaart op Zeeland 1351, deken van de kapel en het gasthuis der Kruisbroederen 1359, schepen 1377 van Dordrecht.
    Hij was gehuwd met Elisabeth van Arkel, vrouwe van Slingelandt (Geboren 1310 – overleden  circa 1340). Dochter van Herbaren van Arkel (Zie Heren van Arkel nr. 18 b) en Odilia van Cuijk.
  • Jan Aernds van Krayestein
    Ook wel Jan van Rosendale genoemd. Geboren circa 1320 te Dordrecht, overleden in 1387. Zoon van Aernt Krayestein en Aleid Jansdr van Rosendael.
    Hij was gehuwd met Beatrijs.
  • Gilles Oem
    Geboren rond 1305 in Dordrecht, overleden in 1354. Zoon van Claes Oem en Johanna van Arkel van Bokhoven. Schildknaap. Hij is rond 1330 getrouwd met Barbara de Jode van Hardinxveld.
  • Simon Oem van Bysanten
    Zoon van Claes Oem en Johanna van Arkel van Bockhoven.
    Tressorier van Dordrecht. Hij wordt op 5 december 1355 bij de dood van zijn moeder beleend met 7,5 morgen land in Tolloysen.
  • Tieleman Gillisz Oem
    Geboren rond 1330 in Dordrecht. Zoon van Gilles Oem en Barbara de Jode van Hardinxveld.
    Vanaf 1354 Schepen van Dordrecht,  Baljuw van Zuid Holland. Hij is getrouwd met Catharina Jacobsdr van der Burgh.
  • Rutgera van Bijsanten
    Dochter van Jan Simons (Oem) van Bysanten. Zij is getrouwd met:
  • Willem Nicolaesz van Muijlwijck. Geboren rond 1302 in Dordrecht. Zoon van Nicolaes van Muylwijck Jansz van Der Merwede en Alida de Monchablon.
  • Jan Willems van Muijlwijck
    Geboren rond 1320, overleden rond 1403 in Dordrecht. Zoon Willem Nicolaesz van Muijlwijck en Rutgera van Bijsanten. Hij is getrouwd met Catharina Sasbout rond 1340 te Dordrecht.
  • Meeus Noydensz van Amerongen
    Geboren rond 1330. Zoon van Noyde van Amerongen. Schepen van Dordrecht.
  • Borchgaert Dirksz de Groote 
    Hij is geboren rond 1340,  overleden na 20 januari 1421. Zoon van Dirk de Groote. Hij voerde als wapen: 3 palen van vair, vergezeld van een gaande leeuw in een Schildhoofd. Hij koopt een huis in Dordrecht op 12 januari 1400. Hij was raad van Dordrecht in 1406 en 1420, schepen van Dordrecht in 1396, 1409, 1414 en 1415. Hij krijgt op 24 december 1410 de stadssleutel.
  • Elisabeth Oem
    Overleden in 1435.  Dochter van Tieleman Godschalksz Oem en Margaretha Jansdr van Slingelandt.
    Zij trouwde met:
  • Noyde Meeusz van Amerongen. Geboren circa 1380. Zoon van Meeus Noydensz van Amerongen. Schepen van Dordrecht 1421-1432, Burgemeester van Dordrecht 1435.
  • Ocker Johannsz Besemer
    Geboren rond 1330 te Esslingen, Duitsland. Ocker (Johannsz) is overleden rond 1400 te Dordrecht. Zoon van Johann Besemer.
  • Jan Ockersz Besemer
    Geboren rond 1365 te Dordrecht, overleden rond 1422 te Oud Alblas. Zoon van Ocker Johannsz Besemer. Jan Ockersz Besemer is leenman van de Hofstad Arkel te Giessen. De familie Besemer is invloedrijk en welbemiddeld in de gebieden rond de stad Dordrecht, toen de grootste en rijkste stad van het graafschap Holland.
  • Willem Jansz van Slingeland Geboren ca. 1370, overleden vóór 13 augustus 1440  te Oud-Alblas. Zoon van Jan Jansz van den Tijmpel en Catharina van Drongelen. Hoogheemraad van de Alblasserwaard (1423), landpoorter van Dordrecht ‘uut Alblasserwaert’ (1429), zegelde 1423 met het wapen Van Slingeland met in het vrijkwartier de pot. Hij was gehuwd met Katerine Dirksdr. van der Weede.
  • Margaretha Jansdr van Slingeland
    Geboren in 1375 te Dordrecht, overleden in 1420 te Poelwijk, Slot Duyvesteyn. Dochter van Jan Jansz van den Tijmpel en Catharina van Drongelen. Zij was gehuwd met:
  • Tieleman Godschalksz Oem van Wijngaerden.
    Geboren circa 1375, overleden 1417. Zoon van Godschalk Tielmansz Oem en Catharina van Woude.
  • Pieter II van Roden
    Alias Pieter ute Duvelant, geboren circa 1380 , ambachtsheer van Rhoon (1411-37), schepen van Dordrecht (1445), overleden vóór 26 september 1454. Hij trouwde vóór 28 februari 1414 met
  • Adriane Dierc Zaijendr van der Lee
    Ook genoemd  “Adriana Say van Rosendaele”.
    Haar wapen is te zien op een gebrandschilderd raam in het kasteel van Rhoon, een alliantiewapen met elementen Van der Lee (3 rozen) en Wassenaer (wassende maantjes). Dochter van Dirck Zaij Goeswijnsz van der Lede en Katrijn van Wassenaer.
  • Noyde Meeusz van Amerongen
    Geboren circa 1380. Zoon van Meeus Noydensz van Amerongen. Schepen van Dordrecht 1421-1432, Burgemeester van Dordrecht 1435. Zijn wapen heeft een Waterrad. Hij trouwde met Elizabeth Oem. Dochter van Tieleman Gillisz Oem en Margaretha Jansdr van Slingeland.
  • Aernt Lodewijcks van Ghiessen
    Geboren na 1398, overleden vóór 1470. Zoon van Yda Loukin Florijsdr van Dalem en Lodewijck Aertz van Ghiessen. Vermeld 1445, 1446 en 1450 als landpoorter van Dordrecht in de stadsrekeningen. Zijn erven worden voor 3 morgen resp 3 morgen 1 hont aangeslagen voor de dijkplicht.
  • Beata van Amerongen
    Geboren circa 1410. Dochter van Noyde Meeusz van Amerongen en Elizabeth Oem. Zij is getrouwd met Rutgher Gerrits van Muijlwijck. Geboren rond 1363 in Dordrecht.
  • Van Slingelandt is een Dordts patriciërsgeslacht. In de Gouden Eeuw was de Dordtse tak een van de vooraanstaande staatsgezinde geslachten, die samen met het verzwagerde geslacht Van Beveren, Muys van Holy en De Witt het bestuur over de stad Dordrecht in handen hebben gehad en daardoor ook in gewest Holland een belangrijke vinger in de pap hebben gehad.

    Jan Pietersz van Slingeland
    Geboren circa 1420 – overleden tussen 15 juni 1471 en 23 mei 1472 te Dordrecht, heemraad van de nieuwe bedijking voor Maasdam (1456) en ingeland in de ‘uiterlanden’ aldaar (1461, 1471), raad van Dordrecht (1462). Hij trouwt  1445 met Vroomken Walichsdr.

  • Jan Jansz van Slingeland
    Geboren rond 1455 (onmondig 17 juni 1472), achtraad (1486) en schepen van Dordrecht (1488/1489, 1492/93), zegelde met het wapen Van Slingeland met in het vrijkwartier de pot, overleden 1494. Hij trouwt 1e vóór 11 december 1487 met Cornelia van Pallaes Adriaensdr. Overleden vóór 14 augustus 1489. Dochter van Adriaen van Pallaes Jansz., schepen van Dordrecht, en Christina de Jonge Reijersdr. Hij trouwt 2e  Hillegont Aernt Willemsdr. Geboren rond 1460, dochter van Aernt Willemsz van Crayenstein.
  • Cornelia Jansdr van Slingeland
    Onmondig 29 april 1495, overleden 20 augustus 1587 ‘seer out’. Dochter van Jan Jansz Slingeland en Hillegond Arents Willemsdr van Crayestein. Zij trouwt  met:
  • Jacob Aertsz Wenssen Geboren circa 1490, wonende ‘over de oude Mannen Steijgert’ (=Manhuissteiger) te Dordrecht, overleden vóór 5 juni 1527, ‘werde op Swijndrecht deursteken, in flore aetatis’ (in de bloei van zijn leven).
  • Margaretha Jacobsdr Wenssen
    Geboren 1515 Dordrecht – overleden 1597  Dordrecht. Dochter van Jacob Aertssz Wenssen en Cornelia Jansdr van Slingeland. Zij was gehuwd met:
  • Cornelis Claesz van Driel.
    Geboren 1500 Zwijndrecht – overleden op 14 januari 1555 in Dordrecht. Zoon van Claes (Nicolaes) Cornelisz van Driel en Reimborch. Cornelis was schepen van Dordrecht & Dijkgraaf van Barendrecht. Korenhandelaar te Dordrecht.
  • Cornelia van Buel
    Geboren rond 1550, overleden 1586 te Dordrecht. Dochter van Mathijs van Buel en Maria Martels. Zij trouwde in 1573 met:
  • Joannes Vossius van Kellendonck. Geboren in 1549 te Roermond. Overleden in 1586 te Dordrecht. Zoon van Antonius de Vosch en Judith Caelen. Joannes was predikant in Leimuiden en Veurne en vanaf 1583 in Dordrecht.

 

Terug naar:

Dorpen en Steden

  facebook        

johnooms-nl

© 3 februari 2018