Lexmond

Lexmond is een dorp en voormalige gemeente in de gemeente Zederik in de provincie Zuid-Holland. Het dorp is ontstaan aan de mond van de Laak, een riviertje dat rond 1000 de Zederik verbond met de Lek. Het woord Lexmond betekent dan ook monding van de Laak en niet zozeer monding van de Lek.

Het dorp heeft ongeveer 2.645 inwoners en heeft ongeveer 1100 woningen. Het buitengebied is in gebruik voor de veehouderij en de fruitteelt.

 

Lexmond is ontstaan in de oostzijde van het uitgestrekte Hollandveen, op de plaats waar het veenstroompje de Laak ontsproot uit de rivier de Lek. De plaats wordt voor het eerst genoemd in de kronieken van Jacob van Maerlant. Het gebied viel onder het bestuur van de jurisdictie van de Utrechtse kapittels De Dom en Oudmunster. De Middeleeuws schrijver Melis Stoke beschrijft de verwoesting in 1132 van de versterking bij Lexmond, en waarschijnlijk het daarbij gelegen dorp door Floris de Zwarte. Tevens beschrijft hij het platbranden in 1237 van de oorspronkelijke vroeg-12e-eeuwse kerk. In de tweede helft van de 12e of begin van de 13e eeuw verplaatste de Lek haar loop en spoelde Lexmond weg. Iets zuidelijker werden de kerk en het dorp herbouwd. Het dorp groeide en annexeerde de buurtschappen Kortenhoeven in het oosten en Achthoven in het westen, die beide gebieden waren reeds voor 1108 ontgonnen. Lexmond maakte deel uit van de Heerlijkheid Vianen, dat ook in bezit is geweest van het geslacht Van Brederode. Een bastaardtak was de familie Van Brederode van Bolswaert, die de uiterwaard Bolswaard bij Lexmond bezat en zich hiernaar noemde. Op deze waard bezaten ze ook een huis, genaamd De Bol. In de tweede helft van de 14e eeuw werd buitendijks het versterkte huis Killestein gebouwd dat in de eerste helft van de negentiende eeuw werd afgebroken. De fundaties bevinden zich nog in de grond en het gebied is archeologisch beschermd. De gemeente Lexmond werd in 1811 uitgebreid met de buurtschap Lakerveld. Sinds de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1986 behoort Lexmond en haar buurtschappen bij de gemeente Zederik.
Bezienswaardig is de Nederlands-hervormde kruiskerk, een gotisch bouwwerk met toren uit de eerste helft van de 14e eeuw en schip en koor uit de tweede helft van de 14e eeuw. Het interieur bevat een Strumpfler orgel uit de 18e eeuw. Tevens bevinden zich in de kerk het wapenbord van het schuttersgilde en een rouwbord van de Heren van Brederode. In de kerk zijn grafzerken te vinden uit de 17e en 18e eeuw.Even buiten het dorp bevindt zich de Bonkmolen, een grote wipmolen die vaak op zaterdag te bezichtigen is en die samen met de Vlietmolen op vrijwillige basis de polder Lakerveld bemaalt.

Wapen van Lexmond

Het wapen van Lexmond werd op 24 december 1817 bij besluit van de Hoge Raad van Adelaan de gemeente Lexmond in gebruik bevestigd. Op 1 januari 1986 fuseerde de gemeente samen met Ameide, Hei- en Boeicop, Leerbroek, Tienhoven, Meerkerk en Nieuwland tot de nieuw opgerichte gemeente Zederik. Het wapen van Lexmond is daardoor komen te vervallen. In het wapen van Zederik zijn geen elementen uit het wapen van Lexmond overgenomen.

Blazoenering

De blazoenering van het wapen luidde als volgt:
“Van lazuur beladen met een varkenskop van goud.
De heraldische kleuren in het wapen zijn: lazuur (blauw) en goud (geel). Dit zijn de rijkskleuren.

Het wapen werd in de achttiende eeuw reeds als heerlijkheidswapen gevoerd en is afgeleid van dat van vroegere bezitters van de heerlijkheid Lexmond, de heren van Vianen en Brederode. Deze voerden behalve de leeuw met barensteel, zoals te zien op het wapen van Tienhoven, ook een wapen met een of meerdere varkenskoppen. De afbeelding gaat terug tot het wapen van Willem, heer van Lumey, die ook het ‘wilde zwijn der Ardennen’ werd genoemd. Ook Reinoud III van Brederode (1492-1556) en Hendrik van Brederode (1531-1568) voerden het zwijnshoofd in hun wapen.

 

 

Een voorouder:

  • Zweder I van Bosinchem en Vianen
    Geboren omstreeks 1225, overleden 1 april 1285. Zoon van Steven van Bosinchem van Vianen en Ava van Zuylen Anholt.
    Ridder, vermeld 1248-1284. Tevens maarschalk van de bisschop van Utrecht. In 1277 ontvangt Zweder van het kapittel van Oudmunster de plaats Lexmond in erfpacht. 
    Hij is getrouwd met Margaretha Jacobsdr van Vlotstale Van Lichtenberg rond 1248.