Gelkenes

 

Gelkenes is een buurtschap, polder en bedrijventerrein in de provincie Zuid-Holland, in de streek Alblasserwaard, gemeente Molenwaard. De buurtschap was t/m 1985 gemeente Groot-Ammers. In 1986 ging het over over naar gemeente Liesveld, in 2013 over naar gemeente Molenwaard.

– De buurtschap Gelkenes valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Groot-Ammers.

Oudere vermeldingen
1333 Ghelickennisse, 16e eeuw Gelkenisse.

Naamsverklaring
Betekent nisse ‘nes, in water uitstekend land’ van de persoon Gelike.

De buurtschap ligt noordoosten van Groot-Ammers, ten westen van Nieuwpoort, rond de Lekdijk, die ter plekke in het westen Gelkenes heet en in het oosten Schoonhovenseveer. Ten zuiden van deze dijk ligt het bedrijventerrein. Buurtschap en bedrijventerrein liggen in de polder Gelkenes, die in het zuiden grenst aan de eveneens Groot-Ammerse buurtschap Graafland.

In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap Gelkenes niet apart geteld. In dat jaar wordt het samen geteld met Groot-Ammers (in tegenstelling tot de buurtschappen Graafland en Achterland, die wél apart worden geteld). Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 100 huizen met ca. 300 inwoners.

Polder
De Polder Gelkenes is waarschijnlijk al voor 1200 ontgonnen. De polder grensde in het noorden aan de Lek, in het oosten aan Nieuwpoort, in het zuiden aan de buurtschap en polder Graafland en in het westen aan de Ammerse Boezem. In het uiterste westen van de polder is het dorp Ammers, later Groot-Ammers, ontstaan. Direct ten oosten  van Groot-Ammers is kasteel Liesveld gebouwd, waaromheen de buurtschap Liesveld is ontstaan. De buurtschap Gelkenes ligt in het noorden als een lintbebouwing aan de Lekdijk. De gemeente Groot-Ammers omvatte ten zuiden van de polder respectievelijk nog de polders Graafland en Achterland. Tegenwoordig heet het hele gebied van de voormalige gemeente Groot-Ammers Polder Liesveld.

Ambacht en ambachtsheerlijkheid
In de 13e eeuw is sprake van een heerlijkheid Liesveld, die zich uitstrekt over de ambachten Gelkenes en Ammers-Graafland. Het grondgebied valt samen met dat van de latere gemeente Groot-Ammers. De oostgrens van de heerlijkheid Liesveld vormt in de middeleeuwen ter plekke tevens de grens tussen het graafschap Holland en het Sticht. De heren van Liesveld bouwen vermoedelijk rond 1275 kasteel Liesveld in het westen van de Polder Gelkenes, en weten van hieruit eeuwenlang de wijde omgeving te beheersen. In 1548 verheft keizer Karel V de heerlijkheid Liesveld tot een ‘vrije en onscheidbare baronie Liesveld‘.
De baronie omvat de ambachtsheerlijkheden Gelkenes met Groot-Ammers,  Ammers-‘s-Graveland met Achterland en Peulwijk,  Ottoland en Peursum. In 1795 vallen de Fransen ons land binnen en worden hier de baas. Zij schaffen de adellijke rechten w.o. baronieën en heerlijkheden af. Rond 1800 ontstaat de situatie zoals die t/m 1985 is gebleven: de gemeente Groot-Ammers met de buurtschappen Gelkenes, Graafland en Achterland. In 1805 is er nog sprake van ‘schout en schepenen van Gelkenes’.

Overblijfsel van het Kasteel Liesveld

Op het adres Liesveld nr. 3 staat een imposant rijksmonumentaal pand. Vroeger stond hier het hiervoor al genoemde kasteel Liesveld. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed stelt dat dit ‘een gedeelte van een 16e-eeuws biigebouw, als overblijfsel van het kasteeltje Gelkenes’ is. In het boekje ‘Groot-Ammers in oude ansichten’ staat echter: “In 1740 begon men met het afbreken van het slot, dat zeer bouwvallig geworden was. Het puin van de bouwval werd gebruikt ter versteviging van de bedijking van de Lek bij Gelkenes. Het stalgebouw, dat was blijven staan, werd daama als zittingszaal voor de rechtspleging gebruikt.

In 1745 werd begonnen aan de bouw van een nieuw Huis Liesveld. Het verrees op dezelfde plaats als het vroegere kasteel. Datgene wat nu nog als bouwval te zien is, zal, naar men mag aannemen, het overblijfsel zijn van het in 1745 gebouwde huis. Het is het povere restant van een glorie, die definitief vergaan is. Het neemt niet weg, dat de tegenwoordige buurtschap Liesveld nog altijd imponeert, omdat er de sfeer van lang vervlogen eeuwen schijnt rond te waren. Het is een van de meest intieme plekjes van de gehele zuidelijke Lekoever.”

Voorouders van mij:

  • Jan Adamszoon Oom was schout van o.a. Gelkenes.
    Hij is geboren tussen 1610 en 1615. Hij overleed tussen 26 augustus 1659 (als schout genoemd) en 21 februari 1661 (zijn weduwe genoemd). Zoon van Adam Adriaenszoon Oom en  Maritgen Maertensdochter Verhuysen.
    Hij is vanaf 11 juli 1640 schout van Gelkenes en Groot-Ammers met Ammers-Graveland, Achterland en Peulwijk in de Baronie van Liesveld. Hij huwde ca. 1640 met Philippina Cornelisdr de Cuijper.
  • Abraham Cornelisz Advokaat
    Geboren 1610. Zoon van Cornelis Ariens Advokaat.
    Schepen van Gelkenes.

Bron: Plaatsengids.nl – Gelkenes

  facebook        

© 30 november 2017