Heren van Cranendonck

Wapen Cranendonck

Wapen Cranendonck

Kasteel Cranendonck was een kasteel nabij Soerendonk in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Het zogenaamde ‘kasteeltje’, een eind 19de eeuw gebouwde villa, is gelegen aan Cranendonck 1 te Maarheeze.

Maarheeze wordt het eerst genoemd in 1223, wanneer het tot deze parochie horende gebied Hugten door Dirk van Altena in leen wordt gegeven aan de Heer van Heeze. Het gebied werd na Dirks kinderloze dood in 1242 geërfd door diens neef Engelbert van Horne. Vermoedelijk was hij het die tussen Maarheeze en Soerendonk een kasteel liet bouwen. Geïnspireerd op de natuurlijke omstandigheden ter plaatse waar migrerende kraanvogels graag neerstreken (kraan: kraanvogel, donk: hoogte, heuvel in waterrijke omgeving), werd het kasteel Cranendonk genoemd; wellicht droeg het gebied zelf die naam al eerder. In 1421 waren Maarheeze, Soerendonk, Gastel en Budel reeds verenigd in twee schepenbanken, die verantwoordelijk waren voor zowel het bestuur als de rechtspraak.

De zoon van Engelbert van Horne, Willem I van Cranendonck, was de eerste die zich heer van ‘Cranendunc’ noemde. De Van Cranendonks waren ook heer van Eindhoven c.a. Dit geslacht Van Cranendonk, een zijtak dus van de Van Hornes, stierf in mannelijke lijn uit in het midden van de veertiende eeuw. Hierop volgden als bezitters van de heerlijkheid de geslachten Van Sevenborn, Van Milberg, Van Schoonvorst, Van Horne en Van Egmond.

kasteel cranendonck

Kasteel Cranendonck

In de loop der eeuwen komen de heerlijke rechten en het kasteel met het omliggende grondgebied door vererving of (ver)koop in het bezit van verschillende adellijke geslachten. Anna van Egmond, de eerste vrouw van Willem van Oranje, bracht bij huwelijk in 1551 Cranendonk aan de Oranjes, wat zo bleef tot het einde van het Ancien Régime. Nog steeds behoort Baron van Cranendonk tot een van de vele titels van Willem Alexander Koning der Nederlanden.

De heren van Cranendonk uit de geslachten Van Horne, Van Egmond en Oranje hadden hun voornaamste bezittingen en belangen elders en verbleven daarom zelden of nooit op kasteel Cranendonk. Als plaatsvervanger van de heer werd voor Eindhoven en Cranendonk een drost of drossaard aangesteld. Hij verbleef wel op het kasteel, totdat dit in 1673 door de Fransen werd verwoest.

Wat bleef was een ruïne welke steeds verder verviel. Het landgoed bleef in bezit van de Oranjes totdat omstreeks 1798 het feodale systeem werd afgeschaft. In 1814, toen het Koninkrijk der Nederlanden tot stand kwam, werd het koninklijk bezit om in 1820 aan particulieren te worden verkocht.

In 1899 werd de boerderij die bij het kasteel hoorde afgebroken. Daarvoor in de plaats kwam een villa. Dit was de grondslag voor het huidige kasteelachtige gebouwtje, dat begin 20e eeuw van een torentje werd voorzien.

Vervolg van Heren van Horne.

Cranendonck3

Van Cranendonck

8. Willem I van Cranendonck (geboren voor 1243 – overleden tussen 14 november 1282 en 22 mei 1289).
Hij was de zoon van Engelbert van Horne (1242) (Zie Heren van Horne nr. 7) en  Ermegard van Mierlo. Hij was de eerste die zich heer van Cranendonck noemde. Ook was hij heer van Eindhoven. Hij gebruikte het wapen van Horne.

Willem was getrouwd met Katharina van Kessel (ca. 1245 – na 1306). Een van hun kinderen was Willem II van Cranendonck (Volgt 9).

9. Willem II van Cranendonck (geboren ca. 1275 – overleden vóór 1321)
Hij was de zoon van Willem I van Cranendonck en Katharina van Kessel (ca. 1245 – na 1306).
Willem was heer van Cranendonck en Eindhoven van omstreeks 1285 tot zijn dood. Hij gebruikte het wapen van het huis Horne. Op 10 januari 1314 droeg hij de hoge rechtspraak en het brouwambt van Swalmen over aan Reinoud I van Gelre, nadat zijn leenman Seger van Swalmen deze rechten aan Reinoud had verkocht.

Willem II was gehuwd met Elisabeth van Steyn (ca. 1290 – na 1323),  dochter van Arnold III van Stein (1266 – 1329) en een dochter van Dirk II van Valkenburg en Adelheid van Loon (ca. 1240 – ca. 1275).
Zij hadden meerdere zonen:
– Willem
– Arnout
Dirk van Cranendonck (Volgt 10).

10. Dirk van Cranendonck (geboren ca. 1305 – overleden vóór 20 juli 1343) Hij was de zoon van Willem II van Cranendonck en Elisabeth van Steyn.
Hoewel er onduidelijkheid hieromtrent bestaat wordt aangenomen dat hij het was die Willem II opvolgde als heer van Cranendonck en Eindhoven, omdat van zijn broer Willem bekend is dat die al als jonge man is gestorven. Dirk zou eerst pastoor te Binderveld zijn geweest maar, om zijn geslacht voor uitsterven te behoeden, trouwde hij met Aleid van Horne, dochter van Willem IV van Horne. Hier was dispensatie voor nodig wegens hun nauwe verwantschap. Het huwelijk bleef echter kinderloos. Wel zou hij een bastaardzoon hebben verwekt bij een dochter van Roelof van Emmichoven (ca. 1275 – na 1300), een leenman uit het Land van Altena waar de families Cranendonck en Horne grote belangen hadden: Roelof van Cranendonck van Emichoven (Volgt 11).
Na het overlijden van Dirk gingen de heerlijkheden Cranendonck en Eindhoven over op de geslachten Van Sevenborn, Van Milberg, Van Schoonvorst, Van Horne en Van Egmont om vervolgens aan het huis van Oranje te komen.

Cranendonck2

Wapen Cranendonck

11. Roelof van Cranendonck van Emmichoven (geboren ca. 1340 – overleden ca. 1388 Maarheeze), bastaardzoon van Dirk van Cranendonck en Isolde van Emmichoven, een dochter van Roelof van Emmichoven.
Hij was vanaf 1368 pastoor van Maarheeze. In 1386 noemde hij zich raadsheer van de heren van Horne, Altena en Kurtersum (Kortessem?). Roelof had ten minste drie zonen, vermoedelijk bij drie verschillende vrouwen. Zijn zoon Edmond was vermoedelijk in 1455 commandeur van de Maltezer Orde. Pastoor Roelof voerde een wapen dat een combinatie was van dat van Horne (drie hoorns) en van Altena (twee zalmen). Zijn zoon  Jan en zijn nakomelingen zijn dat wapen blijven gebruiken. Zij werden boer in de omgeving van Ridderkerk en Dordrecht, en de naam Cranendonck komt nog steeds in die streek voor.
Zonen:
– Edmond
– Jan (Volgt 12).
– Willem (geboren ca. 1380)

12. Jan Roelofsz Cranendonck (geboren ca. 1385 – overleden na 1453). Zoon van Roelof van Cranendonck van Emmichoven
Hij vestigde zich in Ridderkerk. In een akte wordt hij “de Meijer” genoemd, wat suggereert dat hij in Dordrecht en het Land van Altena de belangen van zijn adellijke neven behartigde.
Hij was gehuwd met een onbekende vrouw. Uit dit huwelijk:
– Roelof Jansz Cranendonck (Volgt 13).

13. Roelof Jansz Cranendonck (geboren circa 1410 Ridderkerk – overleden circa 1482 Ridderkerk).
Hij was gehuwd met Ronilda Lodewijcksdr van der Ghiessen (geboren 1410). Dochter van Lodewijck Aertz van Ghiessen (Zie Heren van Ghiessen 8b) en  Yda Loukin Florijsdr van Dalem (Zie Heren van Heukelom nr. 6).
Zij hadden een dochter, niet bij name genoemd (Volgt 14).

14. N.N. Cranendonck (geboren rond 1430).
Dochter van Roelof Jansz Cranendonck en Ronilda Loijnck Claesdr Giessen.
Zij was gehuwd met Jonge Heijn Heijnsz Wensen (geboren 1420 – overleden in het jaar 1473)
Uit dit huwelijk:
– Aert Hendriksz Wenssen (Volgt Genealogie Wenssen nr. 2).