Aleid van Holland

 

Regentes en stammoeder

Aleid van Holland groeide op in een wereld waarin macht, familiebanden en politieke allianties het lot van landen bepaalden. Als dochter van Floris IV van Holland en Machteld van Brabant stond zij vanaf haar geboorte in 1228 midden in de dynastieke spanningen van de Lage Landen. Toch zou zij uitgroeien tot een van de invloedrijkste vrouwen van haar tijd: regentes, diplomate, stichteres en stammoeder van een nieuwe Hollandse dynastie.

Een huwelijk dat twee huizen verbond

Aleid trouwde in 1246 met Jan van Avesnes, zoon van Burchard van Avesnes en Margaretha van Constantinopel. Het huwelijk was meer dan een verbintenis tussen twee personen: het was een strategische bevestiging van het bondgenootschap tussen haar broer Willem II van Holland en de familie Avesnes, die verwikkeld was in een langdurige strijd met de Dampierres om de erfenis van Vlaanderen en Henegouwen.

Met dit huwelijk werd Aleid een spilfiguur tussen twee machtige huizen: het Hollandse Huis van de Gerulfingen en het Henegouwse Huis van Avesnes.

Regentes van Henegouwen en Holland

Toen haar man Jan in 1257 overleed, stond Aleid er alleen voor. Haar zoon Jan II van Avesnes was nog minderjarig, en Aleid nam de taak van regentes van Henegouwen op zich. Ze bestuurde het graafschap met vastberadenheid en politieke behendigheid, ondanks de voortdurende druk van rivaliserende adellijke families.

Een jaar later, in 1258, overleed ook haar broer Floris de Voogd, die het regentschap over Holland had waargenomen na de dood van Willem II. Daarmee kwam ook het bestuur over Holland in Aleids handen. Ze werd regentes voor haar jonge neef Floris V, die toen nog een kind was.

Aleid bestuurde twee graafschappen tegelijk, een uitzonderlijke positie voor een vrouw in de 13e eeuw. Maar haar macht riep weerstand op. In 1263 werd ze onder druk van tegenstanders gedwongen Holland te verlaten. Pas in 1268, toen Floris V volwassen was verklaard, mocht ze terugkeren.

Stichteres van Schiedam

Aleid was niet alleen een bestuurder, maar ook een bouwer. In 1272 kocht zij van Dirk II van Wassenaer diens rechten in Schiedam. Daar stichtte zij Huis te Riviere, een indrukwekkend slot dat uitgroeide tot het op één na grootste kasteel van het graafschap Holland.

Schiedam dankt een belangrijk deel van zijn middeleeuwse ontwikkeling aan haar visie en investeringen, want zij verleende zelfs stadsrechten aan die stad.
In 1991 kreeg zij er een standbeeld: Vrouwe Aleida, een blijvende herinnering aan haar rol in de geschiedenis van de stad.

Moeder van een nieuwe dynastie

Aleid en Jan van Avesnes kregen zeven kinderen, die stuk voor stuk invloedrijke posities innamen:

• Jan II van Avesnes, graaf van Henegouwen en vanaf 1299 ook graaf van Holland (Volgt Graven van Holland I nr.13b)
• Boudewijn, die nog in 1299 leefde
• Bouchard, later bisschop van Metz
• Gwijde, bisschop van Utrecht (Volgt Graven van Holland IX nr. 13c)
• Willem, bisschop van Kamerijk
• Floris, stadhouder van Zeeland en vorst van Achaea
• Johanna, abdis van Flines

Via hen werd Aleid de stammoeder van een nieuwe Hollandse dynastie: het Huis Avesnes, dat na het uitsterven van het Hollandse Huis in 1299 de macht overnam.

Zelfs een kleinzoon of achterkleinzoon, Willem Cuser, wordt in de bronnen genoemd als deel van haar uitgebreide nageslacht.

Een leven tussen twee dynastieën

Aleid van Holland overleed in 1284, maar haar invloed reikte ver voorbij haar eigen tijd.
Ze was een brug tussen het Hollandse en Henegouwse vorstenhuis en een regentes die twee graafschappen bestuurde.
Zij was een stichteres die steden en kastelen vormgaf. Maar, zij was ook een moeder van bisschoppen, graven en abdissen en een vrouw die haar stempel drukte op de politieke kaart van de Lage Landen

Haar leven laat zien hoe één persoon, in een tijd van dynastieke strijd en politieke onzekerheid, een blijvende erfenis kan nalaten…